בעזרת ה' יתברך - יום ג' פרשת וישב, י"ט כסליו, שנת תשפ"ו לפרט קטן
מיין טייערער ... נרו יאיר
איך וויל דיר זייער בעטן זאלסט צאמנעמען אלע תורות פון ליקוטי מוהר"ן וואס האט שוין דעם פירוש אויף אידיש פון 'שפתי תפתח' און דאס מגיה זיין, אז מען זאל דאס קענען דרוקן און ארויסגעבן און פארשפרייטן; דאס וועט זיכער מאכן א גרויסע דורכברוך ביי די וואס פארשטייען נאכנישט די תורות פון רבי'ן, פאר די וואס דארפן א גוטע מלמד זאל דאס זיי אראפברענגען אויף למעשה.
אויך וויל איך דיר בעטן זאלסט צאמנעמען אלעס וואס איך האב געשריבן אויף משלי און דאס באארבעטן אויף ארויסצוגעבן דערפון א ספר, דאס זענען הערליכע עצות און שכל געבויט מיט די הקדמות פון הייליגן רבי'ן, לויט ווי אזוי מיר האבן מקבל געווען פון מוהרא"ש, אויף טריט און שריט אין לעבן.
געב א נאמען דעם ספר "איש תבונה", אויפן פסוק אין משלי (כ, ה): "מַיִם עֲמוּקִים עֵצָה בְּלֵב אִישׁ וְאִישׁ תְּבוּנָה יִדְלֶנָּה", ווי די הייליגע חכמים זכרונם לברכה דרש'נען (בראשית רבה צג, ד), א משל צו א טיפע ברונעם וואס איז דא אין איר פיינע וואסער צו טרינקען, אבער קיינער קען נישט אנקומען צו די וואסער עס איז זייער טיף אין דער ערד, ביז עס איז געקומען איינער און צוגעבינדן א דיקע שטריק צו א צווייטע דיקע שטריק, און צום דיקע שטריק האט ער צוגעבינדן א דינערע שטריק און צו דעם האט ער צוגעבינדן אן אנדערע סארט בענדל, און אזוי האט ער מצליח געווען ארויסצואשעפן די וואסער, און נאכדעם האבן שוין אלע געזען אז עס איז דא א וועג, האבן אלע אנגעהויבן שעפן וואסער און זיך מחיה זיין מיט די וואסער, דאס זאגט דער פסוק: "מַיִם עֲמוּקִים עֵצָה בְּלֵב אִישׁ", אזוי ווי טיפע וואסער, אזוי איז די עצה באהאלטן אין די הארץ פונעם קלוגן מענטש, "וְאִישׁ תְּבוּנָה יִדְלֶנָּה", און א פארשטאנדיגער מענטש שעפט עס ארויס; מען קען אזויפיל שעפן פונעם נחל נובע, פון הייליגן רבי'ן, מען דארף נאר דעם 'איש תבונה' זאל באווייזן ווי אזוי מען שעפט דערפון ארויס; 'איש תבונה' דאס איז מוהרא"ש וואס האט אונז געעפנט די אויגן אין רבינ'ס ספרים, ווי אזוי מען קען שעפן פיינע פרישע זיסע וואסער און דאס טרינקען, לעבן א זיסע געשמאקע לעבן, און אין די ווארט א'י'ש' איז מרומז מוהרא"ש'ס נאמען, און אויך מיין נאמען.
איך האב דיר אסאך צו שרייבן ווי איך בין זיך מחי' מיטן רבינ'ס עצות, ווי מוהרא"ש ראטעוועט מיך אפ יעדע רגע; נאר פאר פאריגע וואך שבת, פרשת וישלח - איז מיר שוין כדאי געווען אלעס וואס איז אויף מיר אריבער ביי מיין התקרבות, צו וויסן פון רבינ'ס עצות, ווי מוהרא"ש לערנט עס מיט אונז.
שבת בין איך געווען אין שפיטאל, ברוך ה' אלעס איז פיין, אלעס גוט מיט מיר און מיט מיינע קינדער. אנגעהויבן האט זיך עס פרייטאג אינדערפרי, מיין ווייב האט מיר געזאגט אז מיין קליין טאכטער זאגט איר פיס טוט איר וויי, זי פרעגט מיר אויב איך וויל אריבערגיין צום דאקטער קוקן אפשר האט זי סטרעפט, וואס איז געגאנגען ביז די פיס, ווייל אנהייב וואך האט זי זיך נישט אזוי גוט געשפירט, זי האט געהאט אביסל פיבער. איך בין אריבער צום דאקטער, און דער דאקטער האט געזאגט אז ער האלט מען זאל אריינגיין אין שפיטאל. מיר האט דאס נישט געפאלן, ער האט געוואלט מיר זאלן גלייך רופן אן אמבולאנס און גלייך אריינפארן, איך האב אים געבעטן אז איך וויל אהיים גיין זיך מיישב זיין און מיר וועלן פאלגן. למעשה האבן מיר יואלי לעווי, און ער האט מיך גענומען צו א צווייטע דאקטער און דער צווייטער דאקטער האט נישט געוואלט זאגן אנדערש פונעם ערשטן דאקטער, למעשה האט מיך יואלי לעווי געזאגט אז ער קען מיך ארייננעמען אין שפיטאל.
איך בין אהיים און זיך שנעל אפגעשויערט לכבוד שבת, איך האב געטראכט עס איז א קורצע פרייטאג, און אז איך וועל אהיים קומען ביים זמן וועל איך שוין נישט קענען מקיים זיין די מצוה פון זיך וואשן לכבוד שבת, איך האב זיך אנגעטון פרישע וועש און איינגעפאקט אביסל עסן מיט א ווייסע פאר זאקן אויב איך וועל בלייבן אויף שבת. מען האט אנגעהויבן בודק זיין מיין טאכטער, יעדע פאר מינוט מיט א צווייטע זאך, למעשה האט זיך דאס געצויגן און איך זע מיך אין שפיטאל ביים זמן, איך האב ארויסגענומען אלע מוקצה זאכן פון טאש און דאס אריינגעלייגט אין א טאשקע און זיך אנגעטון לכבוד שבת די ווייסע זאקן. איך האב זיך געוואשן די הענט און זיך געשטעלט דאווענען תפילת מנחה, א סידור האב איך נישט געהאט און איך האב נישט געקענט ענדיגן דעם קאפיטל הודו, איך בין פארמישט געווארן ווען מען זאגט 'ויזעקו אל השם' מיט א ז' און ווען מען זאגט 'ויצעקו אל השם' מיט א צ', ווען זאגט מען 'ממצוקותיהם יצילם' און ווען 'ממצוקותיהם יושיעם', און ווען זאגט מען גאר 'וממצקותיהם יוציאם', איך האב איבערגעלאזט דעם קאפיטל און געדאווענט ווייטער, פון ידיד נפש, איך האב געבעטן דעם אייבערשטן 'מאך מיר א נס איינער זאל מיר ברענגען א סידור', איך האב נישט געהאט קיין שום ספרים; ערשט האב איך געטראכט איך וועל נעמען פון די ביקור חולים שטיבל, אבער היות איך בין געווען מיט א קליין קינד האב איך נישט געקענט אוועק גיין אפילו פאר איין מינוט, מען זאל נישט זאגן אז די עלטערן זענען נישט קיין עלטערן וואס געבן אכטונג וכו'. פלוצלונג איז אנגעקומען א שבת גוי, ער האט מיר געברענגט א זעקל מיט עסן; איינגעפאקט צוויי בילקעלעך, פיש מיט ווארעמע זופ, מיט אביסל מזונות. (נאך שבת בין איך געוואר געווארן, אז דער דיין האט געבעטן בנימין פאללמאן פון די חברה שומרים, זיי האבן שבת גוים וואס העלפן מענטשן לעת הצורך, דער דיין האט געוואוסט אז איך בין אין שפיטאל, איך האב אים גערופן פרעגן די הלכות אויב איך וועל דארפן בלייבן אין שפיטאל ביז שבת, אויב איך וועל קענען אהיים קומען שבת, דער דיין האט מיר געזאגט אז מען מעג אהיים גיין אויב מען האט א קליין קינד, דער דיין האט אים געבעטן ער זאל זארגן פאר מיר אז איינער זאל מיר ברענגען עסן).
איך האב מיך געפרייט אז מען האט מיר געברענגט עסן, אבער איך האב שיער נישט אנגעהויבן וויינען פון גרויס צער, ווייל איך האב געווארט אז יעדע מינוט זאל דער דאקטער קומען זאגן אז איך קען אהיים גיין, און אז מען ברענגט מיר א פעקל עסן מיינט דאס אז מען האט מודיע געווען אין שטוב אז איך גיי דארפן בלייבן, אבער היות מען טאר נישט וויינען שבת האב איך זיך איינגעהאלטן נישט צו וויינען, איך האב מסיח דעת געווען פון דעם, איך האב געזינגען ניגוני שבת, איך האב געזינגען פאר מיין טאכטער די קינדער ניגונים פון שבת, און איך האב זיך געמאכט א חשבון הנפש אויב איך האב איינעם וויי געטון, איך בין אריבער מיינע לעצטע פאר וואכן מיטן אייבערשטן, איך האב געהאט אפאר נעמען וואס איך האב דאס דורכגעשמועסט מיטן אייבערשטן פארוואס איך האב אזוי געטון און פארוואס האב איך אזוי געמאכט.
אויך האב איך מיך געמאכט א חשבון הנפש אז איך האב געגעבן א פאטש פאר א תלמיד, איך האב דאס אויסגעשמועסט מיטן אייבערשטן אז דאס איז נישט געקומען מתוך כעס חס ושלום, נאר נאך התבודדות און נאכן רחמנות האבן און וויסן אז מיט דעם וועל איך יענעם קענען העלפן.
איך האב געטראכט אז איך גיי נישט עסן די סעודה, ווייל אט אט גיי איך אהיים און טאקע אזוי איז געווען, דער דאקטער קומט זאגן אז מען האט אלעס איבער געקוקט און עס זעט אויס ווי מען גייט אהיים, איך האב געדאנקט דעם אייבערשטן און שוין געמאכט מיינע פלענער ווי אזוי איך זאל אנקומען אהיים; אויב איך זאל ערשט ארויפגיין מיט מיין טאכטער און נאכדעם אראפקומען גיין אין מקוה, איך וואוין דאך זיבן שטאק ארויף, עס איז נישט גרינג אראפצוגיין און ארויפגיין, אבער נאך אפאר מינוט קומט א צווייטער און זאגט: "ניין, מען קען נישט אהיים גיין, ווייל מען איז חושש אויף עפעס אנדערש, און מען גייט מארגן שבת נאכמיטאג מאכן שווערע לאנגע בדיקות וואס נעמט אפאר שעה", איך האב געזאגט: "הייליגער באשעפער איך בין גארנישט ברוגז אויף דיר, איך ווייס אז אלעס איז לטובה".
איך האב אנגעהויבן מאכן פלענער ווי אזוי צו מאכן די שבת סעודה, א טיש איז נישט געווען, ווייל ביז אהער בין איך נאך געווען אין עמערדזשענסי שטוב אונטן, א בענקל האב איך געבעטן איינער זאל מיר ברענגען נאכן שטיין אפאר שעה, וויין האט מען מיר נישט איינגעפאקט, איך האב געטראכט אז איך וועל מאכן קידוש אויף די חלות, אבער איך האב זיך ארומגעקוקט האב איך געזען אז די סינק (קראן) ארבעט דורך לעקטער, דורכן לייגן די הענט ביים סינק הייבט אן רינען וואסער, האב איך געטראכט 'דעמאלט וועל איך זיך נישט קענען וואשן', און בין כך בין איך געווארן זייער הונגעריג, ווייל איך האב נאך גארנישט געגעסן יענעם טאג. איך בין געשטאנען ביים אריינגאנג, איך האב געטראכט אז אפשר וועט קומען א איד, וועל איך אים בעטן א טובה ער זאל מיר ברענגען פון ביקור חולים שטוב צו קידוש מאכן.
איך האב אנגעהויבן בעטן: "הייליגער באשעפער העלף א איד זאל קומען", אבער איך האב זיך געכאפט אז דאס איז נישט קיין ריכטיגע תפילות, פארוואס זאל א איד קומען אין שפיטאל, ניין, העלף אז קיין איין איד זאל נישט קומען אין שפיטאל, אלע זאלן זיך שפירן גוט; איך האב אנגעהויבן בעטן: "אייבערשטער איך דארף וויין פאר קידוש, אדער וואסער זיך צו קענען וואשן נטילת ידים און מאכן קידוש אויף די חלות", און דער אייבערשטער האט מיר געהאלפן, א איד איז געקומען מיט זיין קינד אין שפיטאל, ער איז געקומען אויך מיט זיין ווייב, ממילא האט ער געקענט גיין און קומען, איבערלאזן די קינד מיט די מאמע, האב איך אים געבעטן א טובה ער זאל מיר ברענגען סיי וויין און סיי וואסער פאר נטילת ידים. איך האב געדאנקט דעם אייבערשטן, און געמאכט א שיינע קידוש מיט גרויס שמחה, מיט גרויס ליבשאפט צום אייבערשטן, איך האב זיך נאכנישט געוואלט וואשן, איך האב געטראכט אז מען גייט מיר שוין יעצט ארויפטראגן אין שטוב, דארט וועט זיין א טיש וועל איך קענען געהעריג עסן, איך האב געגעסן אביסל מזונות, און געפיטערט מיין טאכטער אביסל עסן.
ספרים האב איך נישט געהאט, אבער מיין מויל האב איך געהאט, איך האב גערעדט צום אייבערשטן, געדאנקט און געלויבט און געבעטן פאר אידישע קינדער.
איך האב געזען אז איך הייב אן ווערן מיד, איך האב מורא געהאט ווער ווייסט אויב איך וועל אפשטופן די סעודה, אפשר וועל איך עס אינגאנצן נישט מאכן. איך האב גענומען וואסער און זיך געוואשן און געמאכט לחם משנה, די עסן האב איך געלייגט אויפן בעט וואו מיין טאכטער איז געליגן, איך האב געגעסן פיש, מיט אביסל זופ, איך האב געזינגען זמירות שיין און הויך, די שכנים די גוים האבן זיך צוגעהערט ווי איך זינג, איך האב געזינגען מיט גרויס שמחה, מעין עולם הבא האב איך געזינגען כמה ניגונים, איך האב זיך מחיה געווען מיט דעם אז דער רבי זאגט דאס איז דער עיקר אידישקייט (לקוטי מוהר"ן חלק ב', סימן קד), זינגען זמירות איז עיקר אידישקייט, און אפילו איך בין נישט געווען אין מקוה לכבוד שבת און אפילו איך האב נישט מיין בעקיטשע מיט מיין שטריימל און נישט קיין ווייסע טישטוך און נישט קיין שבת לעכט - דאך זינג איך צום אייבערשטן זמירות, איך האב זיך זייער געבענקט צום אייבערשטן, און איך האב געוויינט צו אים מיט גרויס שמחה אזוי ווי די הלכה איז (טורי זהב אורח חיים סימן רפח, סעיף קטן ב), מען מעג וויינען שבת פון בענקעניש צום אייבערשטן, נאר וויינען פון ווייטאג טאר מען נישט, איך האב געוואשן מים אחרונים און געבענטשט ברכת המזון אויסנווייניג אן קיין סידור, איך האב נישט געהאט גארנישט מיט מיר, און מען האט מיך ארויפגעטראגן אויפן דריטן שטאק און געגעבן א צימער.
דארט האט מיך א נוירס באגרוסט גוט שבת, זי האט אויסגעזען צו זיין א אידיש קינד, זי האט דערציילט אז זי קומט פון ארץ ישראל. איך האב זיי געפרעגט וואס זענען די פלענער, כדי צו וויסן ווי אזוי איך זאל מיך מסדר זיין מיט מיינע פלענער, זיי האבן מיר געזאגט אז צוועלף אזייגער ביינאכט וועט מען דארפן גיין פאר בדיקות, און נאכדעם וועט מען ווארטן ביז אינדערפרי.
איך האב געליינט קריאת שמע און זיך אראפגעלייגט, עס איז נישט געווען דארט קיין בעט, עס איז געווען א בענקל וואס מען קען אויפהייבן די פיס.
בערך עלף אזייגער ביינאכט איז יואלי לעווי געקומען, ער האט זיך געמאכט א חשבון ווען ער קומט אריינפירן א פאציענט אין שפיטאל וועט ער קומען מיר באגריסן, ער האט געברענגט א באקס מיט עסן, איך בין געווען מיד איך האב נישט גערעדט מיט אים נאר זיך באדאנקט. אפאר מינוט שפעטער זענען די נוירסעס געקומען נעמען די ווייטלס האט מיין טאכטער אנגעהויבן וויינען, אזוי איז יעדע מאל געווען, ווען איך האב איר ענדליך בארואיגט איז מען געקומען נאכאמאל אויפוועקן און זי האט אנגעהויבן וויינען, האב איך איר געדארפט בארואיגן, און איך בין געווארן אויס מיד, האב איך געפונען אין די באקס א סידור מיט א חומש, איך האב זיך אזוי געפרייט, יעצט האב איך א סידור, א תהלים, א חומש; א מחי', איך וועל קענען אביסל לערנען און אביסל דאווענען, איך האב די ערשטע זאך געזאגט שיר השירים, ווייל איך האב נישט געהאט ערב שבת א סידור צו זאגן שיר השירים, איך האב זיך זייער מחיה געווען צו זינגען דעם גאנצן שיר השירים, איך האב געטראכט אז דא איז דאך א פאסיגע פלאץ צו זינגען שיר השירים, ווייל דער רבי זאגט (ספר המדות אות המתקת הדין, סימן פט): "על ידי שיר השירים נמתקים הדין", דורך זאגן שיר השירים ווערט זיס אלע שלעכטס. אויך האט דער רבי געזאגט פאר איינעם ער זאל זאגן שיר השירים, דאס וועט זיין א סגולה אויסצוהיילן דעם חולה, דער רבי האט געזאגט (שיחות הר"ן, סימן רמג): "כל הרפואות שבעולם", אלע רפואות פון די וועלט, "כולם כלולים בשיר השירים", אלעס ליגט אין שיר השירים, נאכדעם האב איך געענדיגט לערנען די פרשת השבוע חומש רש"י מיט תרגום, איך האב דאס נאכנישט געהאט געענדיגט. געווענליך ענדיג איך די גאנצע פרשה דאנערשטאג, אבער די וואך בין איך געבליבן אין שטוב מיט מיין קליינעם עמרם, ער האט זיך זייער נישט גוט געשפירט, ביז מיין ווייב איז אריין אין שפיטאל דאנערשטאג נאכמיטאג און איך בין געבליבן מיט די קינדער, איך האב געלערנט חומש רש"י אויף די גאנצע פרשה, און בשעת'ן לערנען איז מיר אריינגעקומען שיינע חידושים, געבויט אויף די הקדמות פון רבי'ן, (אין א צווייטע פלאץ וועל איך דיר דאס שרייבן).
שבת אינדערפרי האב איך זיך אויפגעוועקט און געוואשן נעגל וואסער און זיך געשטעלט דאווענען. איך האב שוין געהאט א סידור, האב איך געדאווענט מיטן סידור, א טלית האב איך נישט געהאט, אינמיטן זענען אנגעקומען אפאר חברים פון די הצלה, אויך יואלי לעווי. זיי האבן אריינגעברענגט א פאר-פאלק אין שפיטאל, זיי האבן מיר געברענגט פון ביקור חולים שטוב א פיינע ווארעמע קאווע, אויך האט ער מיר געברענגט א סעט משניות, דאס איז מיר געווען די גרעסטע שמחה, ווייל פון גרויס יאגעניש פרייטאג, ביים זיך יאגן צו גיין אין שפיטאל און פון טראכטן אז איך גיי מן הסתם נאר פאר דריי פיר שעה - האב איך נישט מיט גענומען קיין ספרים, און דאס איז געווען פאר מיר א גרויסע צער. אויך האבן זיי מיך מחזק געווען מיט שיינע ווערטער פון אמונה און בטחון, נאכדעם האב איך ווייטער געדאווענט.
נאכן דאווענען האב איך געמאכט קידוש און געגעסן אביסל מזונות, און זיך געזעצט לערנען משניות, צוויי מסכתות, מסכת יבמות און מסכת כתובות. נאכדעם האבן זיי מיר געזאגט אז עס זעט אויס אז אלעס איז פיין און מען וועט נישט דארפן מאכן קיין שום בדיקות, און ברוך ה' ביי חצות בין איך אהיים; לויט ווי דער דיין האט מיר גע'פסק'נט פאר שבת, אז איין גוי זאל בעטן א צווייטע גוי זאל מיר אהיים נעמען, און ברוך ה' איך בין אנגעקומען אהיים אינמיטן די סעודה. מיין ווייב און קינדער האבן זיך זייער געפרייט, און איך האב זיך נאך מער געפרייט, איך האב געמאכט קידוש און געגעסן די סעודה, געכאפט א דרימל און געגאנגען אין שול לערנען און דאווענען.
איך דערצייל דיר מיין שבת, ווייל נאר פאר איין אזא שבת האט זיך שוין געלוינט די התקרבות צום רבי'ן, צו וויסן ווי אזוי צו טראכטן, נישט האבן קיין תרעומות אויפן אייבערשטן, זיך מחי' זיין מיט וואס מען האט, און דאס וויסן אז מען קען רעדן צום אייבערשטן, בענקען צום אייבערשטן, און אזוי ווייטער, און איך וויל דו זאלסט זיך אויך מחזק זיין און וויסן וואס מען האט צו טון ווען עס גייט אריבער אזעלכע מצבים, ווי מען קען זיך מחיה זיין מיט די עצות פון רבי'ן.
דער אייבערשטער זאל העלפן זאלסט האבן הצלחה אין אלע ענינים.