עמפינדליך צו א פראסטע שפראך

שאלה   איך בין לעצטנס אריין אין די ברסלב'ער חדר, און איך זע אז אין דעם חדר איז דא א נייע שפראך. מען רעדט שיין, מען באדאנקט זיך אויף יעדע זאך. אז א יונגל דארף עפעס, בעט ער שיין און איידל: "זיי מוחל, קען איך עס האבן?" מיין רבי, הר"ר יואל טייטלבוים שליט"א, זאגט אז אויב מ'פארגעסט צו בעטן שיין, איז ער "אלערדזשיק" (עמפינדליך). אבער איך וואונדער מיך: אויב ער איז אלערדזשיק, פארוואס באקומט ער נישט קיין רויטע באקן? איך זע דאך נישט קיין שום אלערגיע רעאקציע?     ענטפער   ס'איז דא עטלעכע מיני אלערגיע רעאקציעס. עס זענען דא מענטשן וואס זענען אלערדזשיק צו געבן קאמפלימענטן. עס זענען דא מענטשן וואס זענען אלערדזשיק צו זאגן "שכוח". און עס איז אויך דא פארקערט: א מענטש ווערט אלערדזשיק ווען יענער באדאנקט זיך נישט, אדער אויב א מענטש רעדט אומאיידל, אזוי ווי ביי קמצא און בר קמצא.   די גמרא (גיטין נה: - נו.) דערציילט אז דער בית המקדש איז חרוב געווארן צוליב קמצא און בר קמצא. "ההוא גברא דרחמיה קמצא, ובעל דבביה בר קמצא עבד סעודתא. אמר ליה לשמעיה: זיל אייתי לי קמצא, אזל אייתי ליה בר קמצא..."   אויף אידיש: אמאל איז געווען א מענטש וואס האט געהאט א גוטן חבר מיט'ן נאמען קמצא, און א שונא וועמען מען האט גערופן בר קמצא. דער מענטש האט אמאל געמאכט א גרויסע סעודה, און ער האט געהייסן זיין באדינער: "גיי, רוף מיר קמצא צו דער סעודה." דער שמש האט זיך אבער טועה געווען, און אנשטאט קמצא האט ער אהינגעברענגט בר קמצא.   ווען דער בעל הבית האט געזען אז בר קמצא זיצט ביי זיין סעודה, איז ער געווארן זייער בייז און אים אנגעשריגן: "וואס זוכסטו דא? דו ביסט דאך מיין שונא! שטעל דיך אויף און גיי ארויס פון דא!"   בר קמצא האט זיך געבעטן ביי אים: "אז איך בין שוין דא, לאז מיך ביטע בלייבן, און איך וועל דיר באצאלן פאר אלעס וואס איך וועל עסן." "ניין!" איז געווען דער ענטפער. בר קמצא האט ווייטער געבעטן: "איך וועל דיר באצאלן פאר האלב פון די גאנצע סעודה." – "אויך נישט!" "ווייסטו וואס, איך וועל דיר באצאלן פאר די גאנצע סעודה!" – "בשום אופן!" דער בעל הבית האט אים אנגעכאפט און ארויסגעווארפן פאר די אויגן פון יעדן איינעם.   בר קמצא איז געווארן שרעקלעך פארשעמט. ער האט געטראכט: "עס זענען דאך דארט געזעסן גרויסע חכמים און קיינער האט נישט פרובירט אפצושטעלן דעם בעל הבית; דאס מיינט," האט ער געטראכט, "אז זיי זענען אויך מסכים מיט דעם וואס מען האט מיר דא אפגעטון." ער האט נעבעך באשלאסן זיך צו נוקם זיין. ער איז געגאנגען צום קייסר און אים גע'מסר'ט: "די אידן האבן געמאכט אן אויפשטאנד קעגן דיר." כדי אויפצואווייזן זיין בלבול, האט ער פארגעשלאגן אז דער קייסר זאל שיקן א קרבן צום בית המקדש. אויפ'ן וועג האט בר קמצא שטילערהייט געמאכט א קליינעם מום אינעם קעלבל, וואס מאכט עס פסול על פי הלכה, אבער ביי די גויים ווערט עס נישט גערעכנט פאר קיין מום.   די חכמים האבן צוערשט געוואלט מקריב זיין דעם קרבן צוליב שלום המלכות, אבער רבי זכריה בן אבקולס האט געזאגט: "מענטשן וועלן זאגן אז מען מעג מקריב זיין א בעל מום אויפ'ן מזבח." דערנאך האט מען געוואלט הרגענען בר קמצא כדי ער זאל נישט קענען מסר'ן ווייטער, אבער רבי זכריה האט עס ווייטער נישט געלאזט, זאגנדיג: "מענטשן וועלן זאגן אז ווער עס מאכט א מום אין א קרבן דארף מען הרגענען." דאס האט צום סוף געברענגט צו אונזער גרויסן חורבן.   וואס האסטו טענות אויפ'ן בעל הבית פונעם סעודה? דער מענטש וואס האט געמאכט די סעודה איז דאך געווען א "נארמאלער" מענטש; כ'מיין "וואס זוכסטו דא? מען האט דיר דאך נישט גערופן!" ער האט אים נישט ארויסגעשיקט סתם פאר גארנישט, ער איז געווען א "נארמאלער מענטש", אבער ביים הייליגן רבי'ן איז מען אלערדזשיק אויף אזא סארט שפראך.   עס זענען דא מענטשן וואס ווערן רויט ווען זיי זאגן דעם אמת. דער מענטש האט נעבעך אזוי פארדרייט זיין מח, אז ער ווערט פארשעמט ווען ער זאגט דעם אמת. ער זאל זאגן א קאמפלימענט? ער שעמט זיך ארויסצוזאגן א גוט ווארט פאר א צווייטן. ער דארף עפעס? עס איז אים א בושה צו בעטן שיין. אבער ביי אונז איז פונקט פארקערט: פארלאנגען און באפעלן "איך דארף...", אן בעטן שיין אדער זאגן א שכוח – דאס איז א בושה.   דער הייליגער רבי האט געזאגט, אז אויב קעניגן און קייסערן וואלטן געזען דעם דרך ארץ און די מידות טובות פון זיינע לייט, וואלטן זיי געשיקט זייערע קינדער לערנען דרך ארץ ביי אונז. מוהרא"ש זי"ע האט דערציילט, אז ברסלב'ער חסידים האבן קיינמאל נישט גערעדט צו קיינעם מיט א לשון פון "דו!" – "קום אהער, דו!". זיי האבן אלעמאל גערעדט איידל: "קענט איר אפשר אהערקומען?" זיי האבן גערעדט א שיינע, הייליגע שפראך.   לאמיר בעטן דעם אויבערשטן מיר זאלן שטענדיג האבן א שיינע און הייליגע שפראך, רעדן שיין צו יעדעם, און אין דעם זכות זאלן מיר מקרב זיין די גאולה.     פאר קאמענטארן אדער שאלות ביטע רופט אדער טעקסט 845-445-7447 אדער שיקט אן אימעיל צו askgershon@gmail.com.

< זעה מער א אב תשפ"ו 📝

סענאטאר לינדזי גרעהעם געשטארבן אין עלטער פון 71 יאר

דער סענאטאר לינדזי גרעהעם, וועלכער איז געווען באקאנט אלס א שטארקער אידן-פריינט, איז נעכטן געשטארבן אין עלטער פון 71 יאר נאכ'ן ליידן פון א פאטאלע הארץ-אטאקע ל"ע אין זיין שטוב.   גרעהעם האט געדינט אין זיין אמט זינט דעם יאר תשס"ג, ווען ער איז ערוויילט געווארן אלס רעפובליקאנער סענאטאר פון סאוט קאראליינע, און זינט דאן איז ער געווען שטארק באקאנט מיט זיינע גוטע באציאונגען מיט אידישע עסקנים. צווישן אנדערע האט ער אסאך ארויסגעהאלפן די "צדק" ארגאניזאציע וואס געבט זיך אפ מיט שתדלנות אויף פארשידענע פראנטן אין ענינים וואס זענען נוגע דאס יהדות החרדית, און איבערהויפט מיט פדיון שבוים.   זיין פלוצלינגדיגע הארץ-אטאקע האט פאסירט בלויז איין טאג נאכדעם וואס ער האט זיך צוריקגעקערט פון א באזוך אין אוקראינע, וואס ער האט אויסגענוצט צו שטופען א שטארקע פרא-אוקראינע אגענדע. די פאסירונג האט געהויבן ברעמען ביי אסאך מענטשן און האט געברענגט פארשידענע ספעקולאציעס און קאנספיראציעס, צי עס איז נישט אפשר א נקמה פון רוסלאנד אדער איראן קעגן דעם פאליטיקאנט, וועלכער האט זיך שטענדיג שטארק ארויסגעשטעלט אויף די זייט פון אוקראינע קעגן רוסלאנד און אויף די זייט פון מדינת ישראל קעגן איראן.   ווען מיר הערן אַזעלכע נייעס, דערמאַנט עס אונז א וויכטיגע נקודה. דער סענאַטאָר האט געהאט גאר אסאך מאַכט; זייענדיג אזויפיל יאר אין פאליטיק, האט ער אנגעפירט פארשידענע גאר וויכטיגע קאמיטעען אינעם סענאט. ער האט נאך נעכטן געזאגט זיין אומצוויידייטיגע מיינונג וויאזוי ער האלט אז די וועלט דארף זיך פירן אין די קומענדיגע יארן, נישט וויסנדיג אז אפילו מארגן וועט ער אליינס שוין נישט דא זיין.   דאס דערמאַנט אונז אז מיר זאלן אויך טראכטן אביסל פאראויס. עס זענען דא מענטשן וואס מיינען אז טראכטן פונעם יום המיתה דארף ברענגען מרה שחורה, אבער דער רבי לערנט אונז א וועג אז טראכטן פון עלמא דאתי ברענגט גאר א שמחה; עס ברענגט אז דער מענטש זאל בעסער אויסנוצן די פאר יאר וואס ער האט אויף דער וועלט, און זיך אזוי ארום איינפאקן צידה לדרך פון וואס ער וועט קענען געניסן לעד ולנצח נצחים.   דער רבי לערנט אונז אויס אז מען קען ווייטער אנגיין מיט'ן לעבן: עס, שלאף, גיי ארבעטן, אבער אינצווישן כאַפּ אריין אַ קאַפּיטל תהלים, געב א שמייכל פאר א איד, רעד מיט א חבר פון אמונה, און הער אויס דיין ווייב און קינדער.   יעצט ווען מיר שטייען אין די טעג וואס מיר געבן אוועק מער צייט מתפלל צו זיין אויף די גאולה, לאמיר זען אן אינטערעסאנטע מעשה וואס חז"ל פארציילן: (סנהדרין צ"ח ע"א) "יהושע בן לוי אשכח לאליהו דהוי קיימי אפיתחא דמערתא דרבי שמעון בן יוחאי אמר ליה... אימת אתי משיח אמר ליה זיל שייליה לדידיה והיכא יתיב אפיתחא דקרתא ומאי סימניה יתיב ביני עניי סובלי חלאים וכולן שרו ואסירי בחד זימנא איהו שרי חד ואסיר חד אמר דילמא מבעינא דלא איעכב אזל לגביה אמר ליה שלום עליך רבי ומורי אמר ליה שלום עליך בר ליואי א"ל לאימת אתי מר א"ל היום אתא לגבי אליהו... א"ל שקורי קא שקר בי דאמר לי היום אתינא ולא אתא א"ל הכי אמר לך (תהלים צה, ז) היום אם בקולו תשמעו"   דער הייליגער תנא רבי יהושע בן לוי האט אמאל געטראפן אליהו הנביא, וועלכער איז געשטאנען ביים אריינגאנג פון דער מערה פון רבי שמעון בן יוחאי. האט אים רבי יהושע בן לוי געפרעגט: "ווען קומט משיח?" האט אים אליהו געזאגט: "גיי פרעג אים אליין." האט ער אים געפרעגט: "וואו זיצט ער?" האט אים אליהו הנביא געענטפערט: "ביים אריינגאנג פון דער שטאט." האט ער אים געפרעגט: "און וויאזוי וועל איך אים דערקענען?" האט אים אליהו געזאגט: "ער זיצט צווישן די ארימעלייט וואס ליידן פון קראנקהייטן. אלע ארימעלייט עפענען אויף אלע זייערע באנדאזשן אויפאמאל און בינדן זיי צוריק איין אויפאמאל, אבער משיח עפנט נאר איינס און פארבינדט עס גלייך צוריק, און ערשט דערנאך עפנט ער דאס צווייטע. ער טראכט ביי זיך: 'אפשר וועט מען מיך יעצט רופן, און איך טאר זיך נישט אויפהאלטן'." רבי יהושע בן לוי איז צוגעגאנגען צו אים און אים באגריסט: "שלום עליך, רבי ומורי." האט משיח אים געענטפערט: "שלום עליך, בר ליואי." האט אים רבי יהושע בן לוי געפרעגט: "ווען וועט דער רבי קומען?" האט משיח געענטפערט: "היינט." ווען רבי יהושע בן לוי איז צוריקגעקומען צו אליהו הנביא, האט ער אים געפרעגט: "ער האט מיר געזאגט א זאך וואס איז נישט אמת; ער האט געזאגט אז ער קומט 'היינט', אבער ער איז נישט געקומען!" האט אים אליהו הנביא געזאגט: "ער האט געמיינט צו זאגן 'היום — אם בקולו תשמעו', היינט — אויב איר וועט זיך צוהערן צום קול פון דעם אויבערשטן."   עס פרעגט זיך די קשיא: פארוואס האט משיח אים געדארפט זאגן "היינט", אז דערנאך זאל אליהו הנביא דארפן פארענטפערן אז עס מיינט נישט ממש היינט, נאר ער האט געמיינט צו זאגן "היינט - אויב"?   מען קען ענטפערן דעם תירוץ אז דער פשט איז טיפער. עס איז דא א "גלות הכלליות" – מיר האבן נישט קיין בית המקדש און קיין קרבנות, און עס איז דא א "גלות הפרטית" – ווען איך שפיר נישט דעם אויבערשטן און איך פארגעס אז דער אויבערשטער געפינט זיך דא ביי מיר. דער רבי האט געזאגט, אז אין די טעג וויינט מען נישט בלויז אויף דעם בית המקדש וואס איז חרוב געווארן מיט צוויי טויזנט יאר צוריק, נאר מיר וויינען אויף אונזער אייגענעם בית המקדש; אונזער מוח, וואס איז דער "קודש הקדשים", איז נעבעך חרוב, און מיר טראכטן בטעות אז דער קען אונז העלפן אדער יענער קען אונז שלעכטס טון. דאס האט משיח אים געזאגט: אויב איר וועט לעבן מיט'ן "היום" (מיט דעם היינט), וועט זיין "בקולו תשמעו" – מען וועט צוהערן צום קול פונעם צדיק, און דאן קומט טאקע משיח היינט. א איד קען זוכה זיין דורך דעם לימוד פון "היום" ארויסצוגיין פון זיין פערזענליכן גלות.   פאר קאמענטארן אדער שאלות ביטע רופט אדער טעקסט 845-445-7447 אדער שיקט אן אימעיל צו askgershon@gmail.com.  

< זעה מער כז תמוז תשפ"ו 📝